25 lutego w Polskim Instytucie Spraw Międzynarodowych odbył się wykład premiera Armenii Nikola Pashinyana pt. „Armenia i nowa architektura pokoju na Południowym Kaukazie”, wygłoszony w trakcie jego oficjalnej wizyty w Polsce.
Wydarzenie miało miejsce równolegle z wizytą premiera w Warszawie, w trakcie której odbyły się rozmowy z przedstawicielami polskiego rządu, dotyczące pogłębiania współpracy politycznej, gospodarczej oraz w obszarze bezpieczeństwa, co podkreśla europejski i bilateralny wymiar tych dyskusji. Wykład premiera Armenii koncentrował się na kluczowych zmianach w polityce zagranicznej Armenii oraz nowej fazie procesu pokojowego w regionie Południowego Kaukazu.
Główne elementy wystąpienia premiera obejmowały refleksję nad ewolucją polityki zagranicznej Armenii oraz nad nowymi uwarunkowaniami bezpieczeństwa w regionie Południowego Kaukazu. Premier Pashinyan podkreślił, że jego kraj od ponad dwóch lat dokonuje istotnego wyboru strategicznego, polegającego na poszukiwaniu równowagi pomiędzy tradycyjnymi relacjami z Rosją a intensyfikacją współpracy z Unią Europejską i Stanami Zjednoczonymi. Jak zaznaczył, Armenia nie zamierza rezygnować z dotychczasowych partnerstw, lecz dąży do prowadzenia bardziej zrównoważonej i samodzielnej polityki zagranicznej. W tym kontekście premier zwrócił uwagę na znaczenie współpracy z Unią Europejską w zakresie reform demokratycznych, wzmacniania bezpieczeństwa oraz budowania odporności instytucjonalnej państwa, co ma wspierać transformację Armenii i umacniać jej pozycję w demokratycznej przestrzeni euroatlantyckiej.
Premier Armenii podkreślił, że od 2022 roku jego kraj otrzymuje konkretne wsparcie ze strony Unii Europejskiej oraz Polski, szczególnie poprzez rozmieszczenie europejskiej cywilnej misji monitorującej w Armenii. Zaznaczył, że UE jest najważniejszym i najbardziej wiarygodnym partnerem Armenii w procesie wzmacniania demokracji i realizacji reform demokratycznych. Przypomniał również, że parlament przyjął ustawę rozpoczynającą proces akcesji kraju do UE, co ma być impulsem do dalszych reform. Armenia chce pogłębiać współpracę z UE i państwami członkowskimi w wielu obszarach, takich jak gospodarka, demokracja oraz obronność. Premier wyraził też nadzieję na większe zaangażowanie UE w rozwój regionalnych połączeń komunikacyjnych oraz na inwestycje ze strony Unii i jej państw członkowskich. Wspomniał również o rozpoczętej współpracy w dziedzinie bezpieczeństwa oraz o udziale Armenii w European Peace Facility.
Istotnym elementem wystąpienia była również koncepcja nowej „architektury pokoju” w regionie Południowego Kaukazu. Pashinyan wskazywał, że po ponad trzech dekadach napięć i konfliktów, szczególnie wokół Górskiego Karabachu, Armenia i Azerbejdżan podpisały ważną deklarację dotyczącą przyszłego pokoju, wspieraną przez Stany Zjednoczone. Choć proces ten nie zakończył się jeszcze podpisaniem pełnego traktatu pokojowego, premier podkreślił, że stanowi on znaczącą zmianę geopolityczną w regionie. Zwrócił także uwagę, że rok 2025 był pierwszym od uzyskania niepodległości przez Armenię, w którym nie odnotowano ofiar na linii armeńsko-azerbejdżańskiej, co – jego zdaniem – świadczy o faktycznym, choć wciąż kruchym, uspokojeniu sytuacji. Jednocześnie zaznaczył, że „pokój jest w budowie” i wymaga trwałych mechanizmów instytucjonalnych, a nie jedynie chwilowego braku działań zbrojnych.
W dalszej części wystąpienia premier odniósł się do inicjatyw infrastrukturalnych, które mogłyby wspierać stabilizację i rozwój regionu. W tym kontekście mówił o projekcie określanym jako „Trump Route for International Peace and Prosperity”, zakładającym rozwój infrastruktury transportowej, dzięki której Armenia mogłaby stać się ważnym korytarzem, łączącym Unię Europejską z Azją Środkową. Inwestycja ta obejmuje m.in. modernizację kolei oraz rozbudowę sieci drogowej, co – według premiera – mogłoby sprzyjać zarówno rozwojowi handlu i logistyki, jak i pogłębianiu współpracy gospodarczej w regionie. Pashinyan wspomniał także o postępach w procesie normalizacji stosunków z Turcją oraz o roli państw sąsiednich, takich jak Gruzja i Iran, które w różnym stopniu wspierają wysiłki na rzecz stabilizacji sytuacji na Kaukazie Południowym.
Premier zwrócił również uwagę na znaczenie czynników wewnętrznych dla przyszłego kierunku polityki zagranicznej i bezpieczeństwa Armenii. Podkreślił, że dalszy rozwój relacji międzynarodowych kraju będzie w dużej mierze zależał od postępów w reformach demokratycznych oraz od sytuacji politycznej wewnątrz państwa, w tym od wyników wyborów parlamentarnych, zaplanowanych na czerwiec 2026 roku. Wyzwania związane z demokratyzacją i wzmacnianiem praworządności – choć wymagające – są, jego zdaniem, kluczowe dla skutecznego realizowania przez Armenię jej celów politycznych i międzynarodowych.
Po zakończeniu wykładu premier odpowiadał na pytania dyplomatów, ekspertów i przedstawicieli środowisk analitycznych, zgromadzonych w PISM, rozwijając m.in. kwestie przyszłości współpracy gospodarczej w regionie oraz bezpieczeństwa regionalnego, a także mechanizmów sprzyjających stabilizacji relacji między Armenią a jej sąsiadami. Spotkanie stanowiło okazję do szerszej refleksji nad rolą Armenii w zmieniającym się układzie geopolitycznym Kaukazu Południowego oraz nad perspektywami budowy trwałego pokoju w tej części świata.
Anna Wysocka
